Zygmunt III Waza: Kontrowersyjny Król Polski i Jego Rządy

Na program zaprasza księgarnia internetowa Bonito.pl Radość z czytania. Do tej pory przedstawiliśmy wam dwóch władców elekcyjnym Walezego i Batorego

i na razie mamy remis, bo kolejno jeden był fatalny, a drugi z kolei fantastyczny. Dziś pora na trzeciego i większość wie o nim tylko tyle, że przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy,

no i pewnie był świetnym władcą, bo za jego rządów odnieśliśmy wspaniałe zwycięstwa. No i byle komu by nie postawili kolumny w centrum Warszawy, prawda? A nie do końca, bo okazuje się, że Zygmunt III Waza wcale nie był takim

świetnym władcą, jak się powszechnie myśli. Dlaczego? Powiemy wam o tym już teraz, w kolejnym odcinku Historii bez Cenzury.

Życie rozpoczął chyba w najbardziej gangsterski sposób, jaki tylko można sobie wyobrazić, bo urodził się w więzieniu. A żeby było jeszcze śmieszniej, to takie

luksusowe warunki narodzin zafundowała mu jego własna rodzina. A konkretnie Eryk, brat jego ojca, a przy okazji król Szwecji.

Z kolei ojciec naszego bohatera, Jan, był księciem Finlandii, która wtedy była zależna od Szwecji, ale on akurat postanowił ją odłączyć. A że Eryk nie lubił chyba konkurencji, to wtrącił brata do pierdla.

Ale był też romantyczny akcent, bo żona Jana była w nim tak zakochana, że z własnej woli zdecydowała się pójść z nim do więzienia i w tych mało komfortowych warunkach,

w więzieniu pod Sztokholmem, w 1566 roku przyszedł na świat Zygmunt. - Grypsujesz, czy idziesz do frajerów? - W sumie co to znaczy? - Jesteś gitem czy frajerem? - Frajerem nie jestem.

Jednak ojciec Zygmunta nie nabawił się wcale syndromu sztokholmskiego. Wydostał się z więzienia, usunął Eryka i sam zasiadł na tronie. I w ten sposób warunki bytowe Zygmunta

znacznie się poprawiły, bo z więzienia trafił na salony i został następcą tronu. Swoją drogą jego ojciec był nie w kij dmuchał, bo dokładnie zaplanował przyszłość swojego syna.

Przykład? Proszę bardzo. Mimo że Szwecja była protestancka, to Zygmunta wychowano na katolika. Czemu? Tylko po to, żeby miał większe

szanse w walce o tron w katolickiej Polsce. Na okazję nie trzeba było długo czekać, bo już w 1587 roku wygrał elekcję po śmierci Stefana Batorego.

Pamiętacie turbo brzydką Annę Jagiellonkę? Była ciotką Zygmunta i to podobno ona poprosiła go, żeby kandydował, ale nie trzeba go było wcale prosić, bo

jak już dobrze wiecie, był szykowany do tej roli od lat. Pewny siebie, pewny, że wszystko pójdzie gładko ruszył do Polski po koronę.

- Jedziemy do Polski po zwycięstwo. Trzeba mu przyznać, że elegancko się przygotował. Wybornie rozeznał się, jak zdobyć przychylność Polaków. W jaki sposób to uczynił?

Po prostu nauczył się języka. Zobaczcie Walezy nigdy nawet nie próbował mówić po polsku. Batory co prawda obiecywał, ale też mu nigdy nie wyszło.

A tutaj wielkie zaskoczenie, bo odpowiedź na mowę powitalną Zygmunt trzasnął po polsku. Był pierwszym elekcyjnym królem, który

mówił w języku ludzi, którymi miał rządzić. I ten zachwyt był tak wielki, że gdzieś umknął fakt, że już na dzień dobry powiedział szlachcie, że prędzej

zrezygnuje z polskiej korony, niż przyłączy Estonię. Dlaczego? Bo należała do Szwecji, a on przecież z tatusiem nie miał zamiaru wojować.

Ale, ale! To wcale nie był koniec wyborczych spięć, bo pewnie długo by tronu nasz bohater nie utrzymał, gdyby nie wsparcie Jana Zamoyskiego, który rozgromił

ośmiotysięczne austriackie wojsko Maksymiliana Habsburga. Kim był ten cały Maksymilian? Kontrkandydatem do tronu.

Kiedyś trudniej się było pogodzić z porażką i jak się nie zostało królem z wyboru, to brało się wojsko i jechało po swoje. Zresztą tutaj po raz pierwszy okazało się,

jak wielkie szczęście Zygmunt III Waza miał do dowódców wojskowych. Zamoyski sprawił wojskom Maksymiliana straszny łomot, ale zachował się bardzo w porządku, bo nie zrobił mu krzywdy i wypuścił wolno razem z resztą jego

żołnierzy, którzy przeżyli tę specyficzną drugą turę wyborów. Docenił to nawet sam cesarz Rudolf II Habsburg, który zadeklarował, że już więcej nie będzie się wpierniczał w wewnętrzne polskie sprawy.

Wyobrażacie sobie podobną deklarację jakiegoś państwa dzisiaj? - Nie. Podczas Sejmu Koronnego szlachta wprowadziła pewne zabawne zmiany.

Mianowicie chodzi o coś, co dziś komicy nazywają roastem, czyli możliwość ubliżania sobie bez konsekwencji. Od tej pory młody król mógł być, i zresztą bywał wyzywany, na przykład przez

niedawnego sojusznika Jana Zamoyskiego, który nazwał go niemym diablęciem ze Szwecji. Zresztą niewybredne, chamskie żarty niektórym magnatom zostały do dziś.

- I jeszcze Murzyn, Boże gdzieś ty się nie mył, chodź tutaj bracie, on się nie mył wcale. Jednak mimo że wulgarnie, to Zamoyski wcale nie ubliżał mu bez powodu. Nie podobały mu się plany reformy kraju

i sojusz z Habsburgami, do którego dążył Zygmunt, ale o tym za moment. Generalnie nasz bohater nie miał łatwo. O wpływy

musiał walczyć z kościołem, podpadł Hetmanowi i nie miał kasy na utrzymanie dworu. A jak się nie ma hajsu, to się zaczyna kombinowanie.

I o tym kombinowaniu trzeba wspomnieć, bo niestety Zygmunt III Waza ma tu sporo na sumieniu, o czym mało kto pamięta, a naprawdę są to konkretne przewały. Otóż nasz bohater już na początku rządów

miał zamiar zastosować patent, który z powodzeniem wykorzystał wcześniej Walezy. Oczywiście chodzi o ucieczkę. Chciał spieprzać do rodzinnej Szwecji. Dlaczego?

Bo bardziej zależało mu na tamtejszym tronie, a zostając królem w Polsce, jego pozycja w ojczyźnie słabła. Poza tym w całą intrygę wmieszał się

jeszcze nasz stary znajomy Maksymilian Habsburg i jego rodzina, która dogadała się z rodziną Wazów w ten sposób, że jeżeli Zygmunt zrzeknie się polskiej korony na ich korzyść, to nie będą już dłużej walczyli ze Szwedami o Estonię.

Czyli krótko mówiąc, deklaracja cesarza, że nie będzie ingerował w wewnętrzne sprawy Polski okazała się gówno warta.

Ale, ale to nadal nie wszystko, bo z Zygmunta był całkiem niezły biznesmen. Przed abdykacją postanowił jeszcze zrobić interes życia. Skontaktował się sam z Habsburgami i chciał sprzedać im polską koronę.

Tak jest! A cenę zaśpiewał wysoką. 400 tysięcy złotych. Za taką kasiorę można było kupić

nie jednego, nie dwa, a dwadzieścia tysięcy koni. Za tyle hajsu można było żyć jak król. - Panie, nowiuśka korona. Nie śmigaga. Polak płakał jak oddawał.

Wszystko było już przygotowane. Ojciec naszego bohatera zaaranżował oficjalne spotkanie, na którym zażądał powrotu syna do Szwecji.

Polacy byli przerażeni, ale jakoś udało im się ubłagać króla, żeby ich jednak nie opuszczał. Pewnie by ich olał, gdyby nie to, że nadarzyła się świetna okazja, żeby odegrać

się na Zamoyskim, który tak niewybrednie zwyzywał go na sejmie. Zamoyski domagał się obsadzenia pustego urzędu, podkanclerzego swoim kumplem, ale król przydzielił to stanowisko Janowi Tarnowskiemu, którego Zamoyski po prostu

nienawidził, więc przy najbliższej okazji znowu naubliżał królowi, a ten postanowił zachować się jak prawdziwy twardziel, więc obraził się i wyszedł. Po dwóch tygodniach takich królewskich fochów Zamoyski stwierdził, że ktoś tu

jednak musi być facetem i przeprosił króla. Po śmierci ojca Zygmunta Szwecja i Polska weszły w unię personalną, czyli prościej mówiąc, miały tego samego króla.

Ale żeby do tego formalnie doszło, to Zygmunt musiał pojechać do Szwecji po koronę. Pewnie wielu Polaków bało się, że już nie wróci.

Wrócił i przywiózł ze sobą naprawdę poważny problem. Szwedom bardzo nie podobało się, że Zygmunt był katolikiem i szybko go zdetronizowali, czym ostatecznie przegięli pałę.

Król, który zawsze miał wielki respekt do kraju, z którego przecież pochodził, stwierdził, że już dość pomiatania i przyłączył Estonię do Polski, co wywołało atak Szwedów.

Krótko mówiąc, wplątał nas w wieloletnią wojnę. Nasi przeciwnicy ze Szwecji byli bardzo pewni siebie, ale zapomnieli o pewnym szczególe. O husarii dowodzonej przez Radziwiłła i Chodkiewicza

i ta kombinacja dała kilka spektakularnych łomotów pod Kokenhausen, Białym Kamieniem, czy Kircholmem. Nie było czego zbierać po szarżach husarii, ale niestety nie przełożyło się to na finalny efekt w postaci wygranej wojny.

O co poszło? O pieniądze oczywiście. Bo na przykład wojska spod Kircholmu nie były opłacone i powiedziały, że dalej walczyć nie będą.

W sumie nie ma się co dziwić, więc fakt. Było kilka spektakularnych zwycięstw, ale wojny nie wygraliśmy. Większość Inflant zgarnęli Szwedzi.

Ktoś powie OK, może na północy szło średnio, ale za to jak militarnie dawaliśmy czadu na południu. I tu was też zdziwię, bo król nie miał z tym absolutnie nic wspólnego.

Zostawił to po prostu Zamoyskiemu, a ten, żeby było jeszcze zabawniej, realizował stare plany Stefana Batorego. Zajął Mołdawię, przepędził Turków,

ale Zygmunt III Waza nie miał z tym kompletnie nic wspólnego. Może ewentualnie to, że miał po prostu świetnego hetmana. Oddzielną sprawą jest oczywiście cała polityka wobec Wschodu.

To jak Polacy wjechali do Moskwy i czemu Rosjanie dziś nie mówią po polsku. Ale to temat na oddzielny odcinek, na który nie będziecie musieli długo czekać. Ale poza tym, że Zygmunt III Waza był

kijowym politykiem, to był cholernie ciekawym człowiekiem. To w dużej mierze dzięki jego zainteresowaniom przeniesiono stolicę z Krakowa do Warszawy.

I nie, to wcale nie dlatego, że już nie było co dymać w Krakowie. Ta teoria jest zwyczajnie głupia. Posłuchajcie, jak to było.

Otóż ulubionym hobby Zygmunta III była alchemia. Podobno zamykał się z kumplami w komnacie i zajmował się poszukiwaniem mitycznego kamienia filozoficznego.

Tak się mocno tym zajmowali, że podczas jednej z takich posiadów w 1595 roku w trakcie przetapiania sztabek złota spalili totalnie część zamku. Wywołali pożar w tak zwanej kurzej stopce,

a w dodatku poddani zamiast ratować, to zrabowali masę skarbów podczas pożaru. - Yeah! Science, beach! To pożar Wawelu, a nie

syfilis w Krakowie sprawił, że stolicę przeniesiono do Warszawy. Poza tym Zygmunt stwierdził, że to po prostu lepsze geograficznie miejsce. Było bliżej na Pomorze i na Litwę.

Poza tym leżała na szlaku do Poznania, Wrocławia i dalej na zachód Europy. No i naturalnie było bliżej Szwecji, o której król nigdy nie zapomniał. Zygmunt III Waza zalicza się też do mało

chlubnego i dość wąskiego grona polskich władców, na których przeprowadzono zamach i w sumie trochę się nie dziwię, bo poddani mogli być wkurzeni, że przez jego decyzje w zasadzie zaprzepaszczono możliwość rządzenia Rosją.

I dano tej wściekłości dość wyraźny upust. W 1620 roku po powrocie z kampanii moskiewskiej na króla rzucił się pewien szlachcic.

Zaatakował go czekanem, przyładował mu w czachę, ale król miał więcej szczęścia niż np. Lew Trocki, który takiego ciosu nie przeżył, ale nie wiadomo z drugiej strony jak cała przygoda by się skończyła, gdyby nie interwencja

królewicza Władysława, który unieszkodliwił napastnika szablą, a najgorsze było dopiero przed nim. Jak się pewnie domyślacie, skazano go na karę śmierci.

I to bardzo okrutną. Chcecie wiedzieć jaką? Nie ma problemu. Otóż na rozgrzewkę, i to w sobie dosłownie,

poszarpano jego ciało rozżarzonymi szczypcami. Ręce ucięto, a tę, którą zamachnął się na króla, komisyjnie spalono. Ale to nadal nie wszystko, bo później

przymocowano go do czterech koni i rozszarpano na części. Naturalnie umarł. Ale to nie wszystko, bo to, co z niego

zostało spalono, wsadzono do armaty i wystrzelono. Przekaz był prosty: nie zadzieraj z królem Zygmuntem. I faktycznie nikt już później nie próbował.

Ale to nie jest tak, że wszyscy nagle ze strachu pokochali Zygmunta. Nie. Po prostu nie mówiono o tym głośno, np. zarzucano mu, że lubi se podymać, ale to akurat pomówienia. Był chyba najbardziej cnotliwym z polskich królów.

Kochał bardzo swoje obie żony i mocno przeżywał śmierć każdej z nich. Zresztą one były bardzo do niego podobne w kwestii poglądów: religijne i sztywne jak Rychu z Klanu.

- Amen. Jego pierwszą żoną była Anna Austriaczka, 19 latka znana z tego, że była średnio ładna. Początkowo w ogóle nikt jej nie lubił, ale

bardzo szybko zyskała sobie przychylność dworu, tym samym patentem zresztą co mąż. Po prostu nauczyła się polskiego. A poza tym to było wręcz fenomenalne, bo byli naprawdę zgraną, kochającą się parą.

W tym okresie to było jak trafić na loterii, bo przecież małżeństwa zawierano z przyczyn politycznych, a nie z jakiejś tam miłości. Kiedy Anna zmarła, to ożenił się z jej siostrą, Konstancją.

Czemu? Bo była podobna, a nasz król widocznie zmian nie lubił. Okazało się jednak, że było kilka różnic. Otóż ważyła trochę więcej niż jego była żona i miała wyłupiaste gały.

Mógł uniknąć ożenku z takim paszczurem, gdyby na przykład, nie wiem.. Pojawił się na własnym ślubie. Tak jest! Żonę dopiero zobaczył kilka miesięcy

później, a na ślubie reprezentował go pełnomocnik. - Taka będzie dobra? - Tak, to i tak nie dla mnie. Zygmunt jednak pokochał Konstancję i bardzo się załamał, kiedy zmarła.

Sam kilka miesięcy później, będąc już wrakiem człowieka, umarł na udar mózgu, w 1632 roku. Władzę po nim przejął jego syn Władysław,

który ufundował znaną nam wszystkim kolumnę Zygmunta. Była to więc inicjatywa syna, a nie wdzięcznych poddanych. Zygmunt III Waza na pewno nie był

najgorszym polskim królem, ale umówmy się do najlepszych też mu sporo brakuje. Był średnim politykiem, ale bardzo ciekawym człowiekiem, z którym nie warto było zadzierać, bo można było skończyć jako kupa prochu w armacie.

Ale swoją drogą miał masę szczęścia do współpracy z wybitnymi hetmanami, a te sukcesy z rozpędu ludzie przypisali oczywiście królowi, ale spokojnie o tych, którzy faktycznie na ten sukces zapracowali, my wam opowiemy,

a tymczasem napiszcie nam, co Wy sądzicie o Zygmuncie III Wazie na naszym profilu facebookowym, gdzie znajdziecie jeszcze więcej ciekawostek i pamiętajcie, żeby dać nam suba, bo kolejne odcinki, w tym ten jak Rosjanie,

znaleźli się pod polskim butem już naprawdę niedługo. Chcesz wreszcie coś zapamiętać z historii? Daj nam suba! Wpisz swój adres e-mail.

Potwierdź subskrypcję, a my damy ci znać o nowych odcinkach.