Chemizm życia: składniki, funkcje i procesy biochemiczne organizmu

Mam nadzieję, że widać. Jeśli widać, to skupimy się na chemizmie życia. Czyli jeszcze może zaczniemy od tego, że tutaj

mamy taką podstawę programową przygotowaną na stronie biologhel.pl. To jest taka fajna podstawa programowa,

ponieważ ona ma zapisane wszystkie punkty, które są współcześnie z uwzględnieniem tego, jak ta podstawa się

zmieniała. To znaczy mamy zaznaczone to, co kiedyś było, współcześnie jest wykreślone. To, co zostało dodane jest

tutaj oznaczone kolorem zielonym. Także nawet jeśli ktoś podchodzi do poprawy matury, no to ten dokument jest dla

niego pomocny, bo wciąż może z niego wywnioskować, co go obowiązuje. No i skupimy się na początek

na tym chemizmie życia. Więc tak sobie po kolei prześledzimy te punkty i będziemy sobie tutaj mówić, co jest

istotne, jeśli chodzi o te zagadnienie. Pierwszy punkt jeszcze tutaj w tym chemizmie życia, czyli w tym, co my

sobie tak nazywamy biochemią, to są składniki nieorganiczne. No i tutaj jesteśmy zobowiązani do tego, żeby znać

znaczenie biologiczne makroelementów w tym pierwiastków biogennych. Pierwsze od czego sobie zaczniemy, no to sobie

wymienimy te makroelementy. Może tutaj też jeszcze taka uwaga organizacyjna. Ja ogólnie bym zalecał, że jeśli macie

jakieś przy sobie kartki, yyy, zeszyty, no cokolwiek na czym można pisać, to myślę, że to będzie

najbardziej efektywne, jeśli po prostu yyy skupicie się na tworzeniu notatek, na tym, żeby to sobie tak ładnie

rozpisać i później po prostu jeszcze wrócić parę razy do tego, co sobie dzisiaj wypunktujemy,

żeby to wszystko utrwalić. Będę się też starał właśnie to w taki sposób podawać, nie jak robimy to na lekcji, gdzie to

jest bardziej takie tłumaczenie i tych słów pojawia się dużo, tylko dzisiaj się bardziej skupimy na wypunktowaniu tego,

co jest najważniejsze. Także wracamy jeszcze raz już tak na poważnie się za to bierzemy.

Mamy ten pierwszy punkt. Zacznijmy sobie od wymienienia makroelementów. Makroelementy wymieniamy dla organizmu

człowieka i zgodnie z tymi kryteriami, które człowieka obowiązują. Czyli makroelementy to pierwiastki, które

stanowią ponad 1% suchej masy

organizmu i ich dzienne zapotrzebowanie jest większe niż 100 mg. I do takich makroelementów zaliczamy

pierwiastki, które nazywamy biogennymi. Jest to węgiel, wodór, tlen, azot, fosfor,

siarka. Czyli można sobie właśnie zapamiętać tak jak kronim, ons, coś takiego, co brzmi jak słowo, żeby umieć

te pierwiastki biogenne wymienić. Dlaczego te pierwiastki są nazywane biogennymi?

ponieważ wchodzą w skład najważniejszych związków organicznych, które budują organizm człowieka, czyli cukrów,

białek, tłuszcze, szerzej możemy powiedzieć lipidów i nukleotydytów. Poza tymi pierwiastkami biogennymi w

skład makroelementów będą wchodzić też takie pierwiastki

jak wapń, magnez,

sód, potas, chlor. I można powiedzieć, że to jest całość takich właśnie pierwiastków,

które musimy znać. musimy przedstawić ich znaczenie biologiczne. Jeśli chodzi o znaczenie biologiczne pierwiastków

biogennych, to to będzie właśnie to, że budują najważniejsze grupy związków organicznych. Możemy jeszcze nad tym się

zastanowić bardziej. To znaczy węgiel, wodór, tlen będą wchodzić w skład wszystkich tych związków organicznych,

cukrów, lipidów, peptydów, nukleotydów. Azot będzie wchodził w skład peptydów i nukleotydów. Siarka będzie wchodzić w

skład peptydów, a fosfor skład nukleotydów albo jakiś pochodnych peptydów i

lipidów. No ale niemniej pojawiają się w tym i taka takie ich znaczenie biologiczne na maturze byśmy

przedstawili. Jeśli chodzi o te pozostałe makroelementy, no to tu jest dużo

większe zróżnicowanie. W zależności od tego, jaki pierwiastek będziemy sobie analizować, to znaczenie będzie inne.

Chociaż może się troszeczkę zagalopowałem. W sumie sobie to troszeczkę uprościmy. Najtrudniej jest z

tym wapniem. Dla wapnia musimy wiedzieć, że ma takie trzy istotne zastosowania. Po pierwsze jest budulcem kości. Różne

sole wapnia wchodzą w skład istoty międzykomórkowej w tkance kostnej. Po drugie, wapń bierze udział w kaskadzie

krzepnięcia, czyli w szeregu reakcji, na końcu których powstaje związek umożliwiający powstanie

skrzepu. Po trzecie, wapń będzie istotny do skurczu mięśni. jest niezbędnym pierwiastkiem, który jest uwalniany z

siateczki śród plazmatycznej i koniec końców prowadzi do skurczu mięśni. Już bez wchodzenia w takie dokładne

szczegóły, bo gdybyśmy na maturze mieli opisać szczegółową rolę wapnia, dokładnie co on tam robi w tej kaskadzie

krzepnięcia albo co on robi w tym w tym mechanizmie skurczu, no to na pewno będziemy mieli ilustrację jakiś

wstęp. Dla sobie podajemy takie ogólniki, bo jeśli będą nas pytali bez żadnej podstawy, to wystarczy, że taką

ogólną informacją odpowiemy, że takie znaczenie przedstawimy. Później sobie to

potraktujemy tak wspólnie, czyli magnez, cud, potas, chlor. One wspólnie będą odpowiadać za polaryzację błon

komórkowych, w związku z czym będą odpowiadać za przewodzenie impulsów. I takie znaczenie warto sobie zapisać,

zapamiętać dla nich wspólne. Rozbijemy teraz to troszeczkę bardziej. O magnesie warto wiedzieć, że

jest on niezbędny do tego, żeby rybosomy, dwie podjemnostki rybosomu się ze sobą

połączyły. No i w związku z tym, żeby rybosomy mogły pracować, żeby tworzyły peptyd, czyli żeby zachodził proces

translacji. Na temat sodu warto wiedzieć, że sud jest głównym kationem w płynie pozakomórkowym.

o potasie, że jest głównym kationem w płynie wewnątrzkomórkowym, czyli w cytozolu. O chlorze może istotne jest

to, że jest ważnym składnikiem soku żołądkowego i tyle powinno wystarczyć. No to jedziemy sobie do

punktu drugiego. Punkt drugi. Przedstaw znaczenie biologiczne wybranych mikroelementów. No i tutaj widzimy, że

sprawa jest całkiem uproszczona, bo te mikroelementy, które musimy znać są tylko trzy. Żelazo, F, J, czyli I oraz

F, czyli fluor. Też mamy znać tylko znaczenie, więc nie wchodzimy tutaj w to, jakie są

ich źródła i tak dalej. Ale zacznijmy od tej definicji mikroelementów. Czyli mikroelementy to będą pierwiastki, dla

których dzienne zapotrzebowanie jest mniejsze od 100 mg, a ich udział w suchej masie

organizmu jest mniejszy od 1%. No i teraz już te znaczenia dla żelaza. Tym najważniejszym

znaczeniem będzie budowanie, współtworzenie cząsteczki Hemu. Hem. współtworzy duże białko, białko złożone

jakim jest hemoglobina. No a hemoglobina umożliwia erytrocyt krwią czerwonym transport tlenu. Więc w zasadzie

upraszczając, no to żelazo ma takie znaczenie, że umożliwia erytrocytom transport tlenu w organizmie.

Kolejna sprawa, którą często pytali na maturze, to jest to, że żelazo wchodzi w skład enzymów występujących w łańcuchu

oddechowym, czyli w czwartym etapie oddychania komórkowego tlenowego. Więc jeśli jest duży niedobór

żelaza w organizmie, to ten proces ustaje. Ale przedstawiając typowo to znaczenie, funkcją żelaza jest

współtworzenie enzymów występujących w łańcuchu oddechowym mitochondrium. I to są też takie

najważniejsze rzeczy w odniesieniu do człowieka. Tyle rzeczy na temat żelaza nam wystarczy. Przechodzimy sobie

do może w zasadzie nie tylko w odniesieniu do człowieka, bo tutaj nie mamy tego sprecyzowanego. Także jeszcze

żeby pamiętać o roślinach, co tamto żelazo robi u roślin, to sobie podamy,

że ono u roślin będzie występować też w enzymach, które uczestniczą w fazie jasnej fotosyntezy.

Takie znaczenie jeszcze sobie tutaj dopiszmy. No i w zasadzie też mi to umknęło. Jeszcze wrócimy do magnezu na

chwilę, bo magnez też ma tą swoją istotną rolę u roślin, czyli współtworzy chlorofil i dzięki temu umożliwia

przebieg fotosyntezy. I przechodzimy dalej. Mamy J. J akurat będzie miał istotne

znaczenie tylko dla zwierząt, jako że jest składnikiem hormonów wytwarzanych przez tarczycę.

Tak najprościej przedstawimy jego znaczenie. Wchodząc w to troszeczkę głębiej, no to u człowieka może niedobór

jodu powodować niedoczynność tarczycy i wszystkie związane z tym objawy, czyli ogólnie spowolnienie metabolizmu,

przybranie masy ciała, takie wieczne uczucie zmęczenia,

zimna, tego typu rzeczy. Natomiast jeszcze tak ogólnie w Królestwie zwierząt to musimy pamiętać,

że przede wszystkim u płazów j i funkcja tarczycy umożliwia przeobrażenie formy larwalnej kijanki do formy dorosłej.

Więc to się czasami jeszcze pojawia w takim kontekście w zadaniach maturalnych. Niedobór tego jodu może

właśnie zahamować to przeobrażenie. No i mamy fluor. Sole fluoru będą budować szkliwo

na zębne i takie będzie w związku z tym jego znaczenie biologiczne. No i tutaj myślę, że nie

będziemy się nad tym bardziej rozwodzić. Czasami mówi się, że fluor jeszcze zabija te bakterie, ale to nie jest może

takie dobre, żeby podawać jako przykład na maturze znaczenia biologicznego. No bo to nie jest tak do

końca, że ten fluor, który jest wykorzystywany przez organizm i wbudowywany w szkliwona zębne, ma taką

zdolność uszkadzania jakiś komórek. Musiałby to być taki wolny fluor, żeby wpływać. Taki, który jest w paście na

przykład do zębów w formie zjonowanej. Dlatego tak najbezpieczniej by było na maturze zapisać, że to jest właśnie

budulec tego szkliwana zębnego. Mamy punkt trzeci. Wyjaśnij rolę wody w życiu organizmów z

uwzględnieniem jej właściwości fizycznych i chemicznych. Skupimy się najpierw na

tych właściwościach fizycznych i chemicznych. Jeśli chodzi o właściwości chemiczne, no to mamy tutaj przede

wszystkim pamiętać o tej budowie wody. Czyli przypominamy sobie, że woda ma jeden atom tlenu, dwa atomy wodoru,

posiada wolne pary elektronowe przy tlenie, co sprawia, że jest tak zwanym dipolem. Czyli ładunek ujemny jest

zgromadzony przy atomie tlenu, ładunek dodatni jest zgromadzony przy atomach wodoru.

Dipol właśnie cząsteczka o takim rozłożonym ładunku. inaczej w zasadzie częściej na biologii z spotykamy się z

określeniem nie dipol, a że jest to cząsteczka polarna. No i tą właściwością chemiczną wody będzie jeszcze to, że

jest tak zwanym nukleofilem, czyli może dzielić się jak gdyby tym nadmiarem elektronów i przez to aktywować różne

inne cząsteczki w komórce. Z tym, że aż tak tego może w maturze z biologii nie będziemy formułować. Wystarczy nam

zapamiętać, że woda może aktywować enzymy nazywane hydralazami i to też będzie w związku z tym jej rola w y

organizmach żywych. Jeśli chodzi o te właściwości fizyczne, no to tutaj już musimy mieć w

głowie więcej tych rzeczy. Z fircznych cech wody to po pierwsze to, że jest tym rozpuszczalnikiem dla

substancji polarnych, dla większości cukrów, dla większości peptydów, nukleotydów i przede wszystkim dla

związków nieorganicznych. Po drugie, że woda ma to wysokie napięcie powierzchniowe. Pomiędzy

cząsteczkami wody powstają wiązania wodorowe. No dzięki czemu woda może wykazywać zjaw może wykazywać kohezję,

czyli to zjawisko spójności. No ale też z drugiej strony woda, cząsteczki wody będą się przeciągać z innymi

cząsteczkami, które mają właściwości polarne. I wtedy mówimy, że to jest zjawisko adhezji, czyli przylegania.

Kolejna rzecz, która z tego nam wynika, to jest to, że woda posiada stosunkowo wysokie ciepło

właściwe. Czyli żeby zmienić temperaturę wody o 1 stopień Celjusza, trzeba dodać do niej albo zabrać od tej wody większą

ilość energii, niż by to było w przypadku innych cieczy czy po prostu innych substancji. Może tak sobie

powiedzmy. I następna sprawa, jaka nas o tej wodzie interesuje, no to, że występuje w trzech stanach skupienia.

Czyli podsumowując, chemicznie musimy pamiętać jaka jest budowa wody i że ma ten charakter polarny, że może aktywować

enzymy nazywane hydralazami, a fizycznie musimy pamiętać o tym, że jest zjawisko kohezji,

adhezji, że jest napięcie powierzchniowe, że ma trzy stany skupienia i że ma wysokie ciepło

właściwe. I jedziemy sobie dalej. Teraz mamy punkt drugi, który już dotyczy tutaj związków organicznych.

Na początek mamy punkt, który dotyczy węglowodanów i tutaj brzmi on tak: przedstawia budowę węglowodanów

uwzględniając wiązania glikozydowe alfa i beta. No to zacznijmy sobie od tego. Każde wiązanie, które będzie występować

nam w cukrach złożonych będzie wiązaniem glikozydowym. Umownie się też mówi, że to jest

wiązanie oglikozydowe. No dlatego, że na przebiegu tego wiązania pojawia się tlen. Czasami w zadaniach trzeba było

rozpoznać, kiedy mamy do czynienia z wiązaniem alfa, kiedy z wiązaniem beta. My sobie na lekcjach wspominaliśmy o

tym, że kiedy jest wiązanie alfa, to ma ono taki kształt i te cukry, które są połączone tym wiązaniem

występują, można tak powiedzieć, że w jednej płaszczyźnie albo że są skierowane jedną stroną do góry.

Natomiast kiedy mamy do czynienia z wiązaniem beta, to ten łańcuch cukrowy będzie skręcony, a na ilustracji

może to być przedstawione w różny sposób. Może to być przedstawione tak, że te cukry są skierowane tą samą stroną

cząsteczki do góry ilustracji, ale samo wiązanie jest przedstawione jako skręcone, czyli ma taki kształt litery

N. Albo może to być przedstawione w taki sposób, że cukry będą

przekręcone. Jeden będzie zwrócony do góry, drugi będzie zwrócony do dołu, a wiązanie wtedy będzie miało taki płaski

charakter. Więc trzeba uważać akurat w przypadku tego wiązania beta możemy też sobie tak wymienić w jakich cukrach po

prostu występuje wiązanie alfa, a w jakich beta. Mamy dalej wymienione, które cukry nas w ogóle obowiązują. Mamy

glukozę, fruktozę, galaktozę, rybozę, deoksyrybozę. To są monosacharydy, więc w nich tych wiązań nie znajdziemy.

Później mamy disachary, sacharoza, laktoza, maltoza. No to po kolei. Sacharoza składa się z glukozy i

fruktozy połączonych wiązaniem alfa. Laktoza składa się z glukozy i galaktozy połączonych wiązaniem

beta. Maltoza składa się z dwóch glukoz połączonych wiązaniem alfa. I polisachary skrobia glikogenulozach

hityna. W skrobi mamy glukozy połączone wiązaniem alfa. W glikogenie również glukozy połączone wiązaniem alfa.

W cellulozie glukozy połączone wiązaniem beta, a w hitynie są tak zwane glukozo aminy połączone wiązaniem beta

glukozoaminy, czyli cząsteczki glukozy, w zasadzie takie pochodne glukozy, które posiadają też resztę aminową i właśnie

nie do końca w związku z tym powinny być nazywane cukrami, węglowodanami. Tyle jeśli chodzi o te

wiązania, musimy wiedzieć. Teraz dalej mamy rozróżnienie monosacharydów. No żeby je rozróżniać trzeba mniej więcej

kojarzyć ich cząsteczki. Może w związku z tym sobie po prostu te cząsteczki

pokażemy. Muszę o w ten sposób. Lukoza i fruktoza to jest dla nas takie najważniejsze rozróżnienie,

żeby te dwie heksozy umieć odróżnić. dlatego, że m galaktoza, która jest kolejna, nas nie

nas obowiązuje, ale jest to taki cukier, który nie występuje w postaci wolnej. Galaktoza zawsze jest związana, czyli

tak naprawdę galaktozę będziemy spotykać tylko jako tą część laktozy. No to tutaj mamy porównanie. Glukoza, fruktoza. Co

się rzuca w oczy, że cząsteczka fruktozy jest przedstawiana zawsze jako o jak to się mówi jako

pięciokąt glukozy jako sześciokąt. Więc jak będziemy mieli tak zwany wzór taflowy wzór wzór awarda, no to bez

problemu po ilości kątów rozróżnimy. Można sobie skojarzyć, że fruktoza 5, czyli właśnie 5. Glukoza G przypomina

tak troszeczkę litera G6 i sześć kątów. A natomiast gdybyśmy mieli tego typu wzory, czyli te

wzory liniowe tych dwóch cukrów, no to wtedy możemy zwrócić uwagę na to, jakie są tam grupy funkcyjne. Glukoza jest tak

zwaną aldozą, czyli ma grupę aldehydową CHO, a fruktoza jest ketozą, więc ma grupę ketonową. węgiel połączony dwoma

wiązaniami z tlenem. Także na tej bazie byśmy sobie rozróżniali glukozę i fruktozę. Galaktozy nie musimy umieć od

nich odróżniać, bo nie będzie w postaci wolnej. Galaktoza pojawi nam się tylko jako część laktozy. Później mamy rybozę

i deoksyrybozę. To myślę, że nieważne z kim miałem lekcję, to wiele razy akcentowałem, że

te dwa cukry będą się różnić ilością tlenu. Czyli ryboza posiada grupę OH, a deoksyryboza w tym samym miejscu posiada

sam wodór, bo deoksy oznacza brak tlenu, tego jednego tlenu, który znajduje się przy drugim

podstawniku, przy drugim atomie węgla, czyli ryboza i doksyryboza. To też sobie pokażemy. No i tutaj mamy drugi atom

węgla w tej cząsteczce. Tam gdzie znajduje się sam wodór przyłączony do tego drugiego atomu, mamy

deoksyrybozę. A tam gdzie tlen występuje i jest grupa OH, mamy rybozę. Więc na tej zasadzie te dwie cząsteczki

odróżnimy i później mamy disacharydy. Disacharydy powiedzieliśmy z czego się składają, więc rozróżniać je

będziemy między sobą właśnie na podstawie tej budowy tych reszt, które zawierają. O polisacharydach też sobie

wymieniliśmy, z czego one się składają, ale tutaj jak ktoś jest wnikliwy, no to zauważył, że skrobia i glikogen w takim

wolnym tłum, w takim po prostu tłumaczeniu słownym no nie przejawia żadnych różnic,

bo iskrobia i glikogen składają się z glukoz połączonych wiązaniem alfa. Więc żeby zaobserwować tą różnicę między

skrobią i glikogenem to tak naprawdę trzeba zobaczyć całą cząsteczkę skrobia. ma taką cząsteczkę

łańcuchową, gdzie pojawiają się nieliczne, ale długie rozgałęzienie. Natomiast glikogen jest taką cząsteczką,

gdzie te rozgałęzienia są bardzo gęste i o różnej długości, więc ta struktura mniej więcej

wygląda w ten sposób. No więc mając jakiś wyścinek, nie rozróżnimy tych dwóch cukrów, musiałaby być

przedstawiona taka większa cząsteczka. Dalej widzimy, czytamy sobie dalej ten tekst. Mamy określić znaczenie

biologiczne tych węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne. No i na razie się na tym

skupmy. Właściwości fizyczne sobie porównajmy ich wszystkich. Jeśli chodzi o tą fizykę, to tutaj musimy znać ich

rozpuszczalność. glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza, sacharoza, laktoza i

maltoza, czyli po prostu mono i disacharydy są rozpuszczalne w wodzie, a polisacharydy tej

rozpuszczalności nie przejawiają. Można powiedzieć, że nie są rozpuszczalne, można powiedzieć, że są słabo

rozpuszczalne i tak i tak odpowiedź będzie prawidłowa. Jeśli chodzi o ich

właściwości chemiczne, no to tutaj skupimy się bardziej na tym, że ta celluloza, hityna są takie odporne na

różnego typu, są bierne chemicznie, nie wchodzą tak łatwo w reakcje i przez to mogą stanowić właśnie taki element

ochrony komórkowej. No i też możemy tutaj się skupić na tym, że te monosacharydy są cukrami redukującymi.

Chociaż to może tak bardziej pod względem matury z chemii na biologii nie powinni o to pytać. Tutaj najważniejsze

jednak pozostaje to znaczenie biologiczne. Więc też tak idąc po kolei, glukoza, fruktoza będą cukrami

energetycznymi, czyli biorą udział po prostu w reakcjach chemicznych, które mają dostarczyć komórkom ATP.

ryboza deoksyryboza będą budować nukleotydy i to co jest pochodną nukleotydytów.

Jeśli chodzi o disacharydy, sacharoza będzie cukrem transportowym u roślin, czyli jest związkiem, który jest

transportowany w łyku. Laktoza jest cukrem, który znajduje się w mleku z saków.

Maltoza jako taka nie ma swojego znaczenia biologicznego. Pojawia się tylko w tym

kontekście, że jest produktem trawienia skrobi albo glikogenu. No bo składa się z dwóch glukoz, więc jeśli potniemy

ogromną cząsteczkę, która się z samych glukoz składała, no to w pewnym etapie tego trawienia będą powstawać po prostu

cząsteczki maltoz i z tym należy ją kojarzyć. ewentualnie, że maltoza może występować

jako taki naturalny składnik nektarów czy miodu. Później mamy polisacharydy,

skrobia i glikogen. No to wiadomo, są cukrami zapasowymi. Skrobia u roślin, ewentualnie u jakiś protistów

roślinnych, u sinic, a glikogen będzie materiałem zapasowym grzybów i zwierząt. Celluloza buduje ściany komórkowe

roślinne, hity na ściany komórkowe grzybów i może jeszcze taka dodatkowa rzecz.

Pancerzyki tawonogów, czyli i owadów, i pajęczaków, i skorupiaków, i wi tych czterech grup, które są do stawonogów

zaliczane. No i na sam koniec tego punktu mamy takie coś. Planuję oraz przeprowadzę doświadczenie wykazujące

obecność skrobi w materiale biologicznym. No to tutaj najważniejsze dla nas jest to, żeby pamiętać, że takim

odczynnikiem, który pozwala wykryć skrobie jest tak zwany płyn Lugola. Mogłoby się zdarzyć, że nie

będzie podana nazwa płyn Lugola gdzieś w zadaniu, tylko będzie pisało, że jest to roztwór jodu w jodku potasu. O tym

chemicznie ten płyn Lugola jest. Płyn Lugola naturalnie jest takiej barwy pomarańczowej, żółtej, słomkowej. O, w

zasadzie w zależności od stężenia, od jego powiedzmy daty stworzenia, ta barwa może

się zmieniać, ale tak średnio można powiedzieć, że on jest taki pomarańczowy i ten płyn Lugola w

kontakcie ze skrobią będzie zmieniał swoją barwę na granatową. I to jest taka najważniejsza rzecz, którą musimy

wiedzieć. najważniejsze doświadczenie prowadzące do wykrycia tej skrobi w materiale

biologicznym. Jak to będziemy wiedzieć, to będziemy pamiętać. Ten płyn Lugola w obecności skrobi zmienia barwę, to

możemy się czuć z tym punktem bezpiecznie. Przechodzimy sobie dalej. Spróbujemy się tak wyrobić z tym

wszystkim. To znaczy może nie spróbujemy, tylko tak sobie założę, że dzisiejsze spotkanie

wyniesie nas tak maksymalnie półtorej godziny, e, ale myślę, że zdążymy się wyrobić ze wszystkim. Nie chcę was po

prostu tutaj zbyt długo trzymać. Także zagęszczamy ruchy, przechodzimy sobie do drugiego punktu w tym rozdziale i mamy

tutaj budowę białek. przedstawia budowę białek uwzględniając wiązania peptydowe. Jak to rozumiemy? To

rozumiemy w ten sposób, że musimy wiedzieć, że białka są zbudowane z aminokwasów połączonych wiązaniem

peptydowym. Aminokwasów, które mogą wchodzić w strukturę białek jest 20 różnych. A wiązanie peptydowe zawsze

wygląda w ten sam sposób. Wiązanie peptydowe zawsze powstaje z połączenia grupy, ale w zasadzie nie

grupy, tylko reszty grupy aminowej i reszty grupy karboksylowej dwóch osobnych aminokwasów. No to sobie

jeszcze tak przypomnijmy. Jeden aminokwas ma grupę aminową, drugi aminokwas ma grupę

karboksylową. Grupy aminowej odpada wodór, z grupy karboksylowej odpada grupa OH. Więc to co nam zostaje tutaj

to jest NH. To co nam zostaje z drugiej strony to jest C o. Dochodzi do połączenia się tych reszt. I tak wygląda

wiązanie peptydowe, które łączy dwa aminokwasy. W związku z tym, że ten peptyd będzie się też kończył

aminokwasami, no to z jednej strony będzie aminokwas miał zachowaną grupę karboksylową, z drugiej strony grupę

aminową i dlatego wyróżnia się w tym peptydzie N koniec i C koniec. No najważniejszą myślę z tego to jest to,

żeby zapamiętać strukturę tego wiązania peptydowego, bo to jest jedna z takich rzeczy, która bardzo często się

pojawiała na maturze. Analizujemy sobie dalej. Rozróżnia białka proste i złożone.

Białko proste to jest takie białko, które jest zbudowane wyłącznie z aminokwasów. Kropka. Taka jest

definicja. To trzeba zapamiętać. Na bazie takiej definicji wyjaśniamy w odpowiedzi, że to

tutaj jest białko proste albo tutaj nie jest białko proste, bo nie składa się tylko z

aminokwasów. Także prosta sprawa. Białko złożone to takie, które zawiera element budowy nie będący

aminokwasem i też kropka. Taka jest definicja. ten element budowy nie będący aminokwasem to może być reszta cukrowa,

reszta tłuszczowa, zasada azotowa, chem, jon metalu i tak dalej. Nieistotne tak

naprawdę, bo to może być bardzo różna rzecz. Najważniejsze, że nie jest to element, który jest

aminokwasem. Kolejna sprawa, no taka już bardzo typowa, opisuje strukturę pierwszo, drugą, trzecią i

czwartorzędową. pierwszorzędowa to musimy pamiętać, że to jest po prostu

łańcuch określoną sekwencją aminokwasów połączonych wiązaniem peptydowym. Czyli tak dobrze jest

pamiętać o tych strukturach jaki mniej więcej mają kształt i jakie występuje tam wiązanie.

Czyli jeszcze raz pierwszorzędowa łańcuch budowany łańcuch z określoną

sekwencją aminokwasów połączonych wiązaniem peptydowym. Struktura drugorzędowa jest

wtedy, kiedy ten łańcuch peptydowy przyjmuje kształt alfa helisy albo beta harmonijki.

To jest spowodowane powstaniem wiązań wodorowych między resztami aminokwasów. Więc tutaj najważniejsze

jest, żeby pamiętać, że jest kształt alfa helisy albo beta harmonijki i że tym wiązaniem, które się

pojawia jest wiązanie wodorowe. Struktura trzeciorzędowa z tą jest największy problem, żeby ją

uzasadnić. Chcemy uzasadnić, że białko ma strukturę trzeciorzędową, to musimy uzasadnić jak

gdyby, że nie ma drugorzędowej i że nie ma czwartorzędowej. Więc wrócimy do tego.

Przeskakujemy sobie na chwilę do czwartorzędowej. Struktura czwartorzędowa jest wtedy, kiedy białko

składa się z więcej niż jednego łańcucha peptydowego i też kropka. To jest taka rzecz.

Sentencja bardzo uniwersalna, krótka, zwięzła, ale niepodważalna i na niej najlepiej swoje

odpowiedzi. No to wracamy do tej trzeciorzędowej. trzeciorzędowa możemy uzasadnić w ten

sposób czy po prostu opisać tą strukturę trzeciorzędową że jest to struktura zbudowana z jednego łańcucha

peptydowego, czyli odrzuciliśmy, że to jest struktura czwartorzędowa, która składa się z

łańcucha o bardziej skomplikowanej strukturze niż struktura drugorzędowa. To może już jest takie dłuższe zdanie,

ale też jest dość uniwersalne i zakłada to, co mieliśmy zrobić uzasadniając tą trzeciorzędową

strukturę, czyli wyklucza nam tą drugą rzędowość. Jest to coś więcej niż alfa lub beta helisa, a jednocześnie mniej

niż czwartorzędowa, więc musi być trzeciorzędowa. Dobra, jedziemy sobie dalej. mamy przedstawia wpływ czynników

fizycznych i chemicznych na białko. Konkretnie chodzi tutaj o zjawisko koagulacji i denaturacji. Najpierw

denaturacja. Denaturacja to też termin o określonej definicji. I tutaj możecie sobie

zapisać, że denaturacja to utrata przez peptyd, białko wtórnych struktur. Turne

struktury to drugo, trzecio i czwartorzędowa. Czyli innymi słowy w czasie

denaturacji peptyd, białko wraca do struktury pierwszorzędowej. ten łańcuch się

prostuje. No a czynniki, które wywołują denaturację, no mogą być różne. Przede wszystkim wysoka temperatura, taka

powiedzmy ponad 45 stopni, stężone kwasy, alkohole, sole metali ciężkich, promieniowanie. Przechodzimy sobie do

koagulacji. Koagulacja nie dotyczy cząsteczki białka. Koagulacja dotyczy roztworu

białkowego i koagulacja powoduje, że ten roztwór białkowy, który chemicznie jest koloidem w odpowiednim stanie

rozwodnienia jest tak zwanym zolem. Koagulacja powoduje jego zgęstnienie, czyli przejście w żel.

Czyli podsumowując, koagulacja to przejście roztworu białkowego ze stanu zolu do

stanu żelu. Następnie mamy tutaj napisane tak: określa biologiczne znaczenie białek,

albumin, globulin, histonów, kolagenu, keratyny, hemoglobiny, miiny. No to też mamy w miarę wygodną sytuację. Mamy

konkretnie określone białka. które musimy znać. Może zaczniemy sobie od końca.

Mioglobina to jest sprawa prosta. Myślę, że pamiętacie. Mioglobina jest białkiem, który które występuje w tkance

mięśniowej i odpowiada tam za magazynowanie tlenu w tych mięśniach. Hemoglobina występuje w erytrocytach w

krwiinkach czerwonych i odpowiada za i umożliwia tym erytrocytom transport tlenu w

organizmie. Keratyna jest białkiem, które występuje w

naskórku. Jak to tak dobrze sprecyzować, żeby za dużo nie mówić? Występuje w naskórku.

powoduje rogowacenie naskórka, ale też przesyca różne wytwory tego na skórka.

Więc przykładowo włosy, paznokcie u człowieka zbudowane są z komórek, które są tą keratyną

przesycone. A u innych grup kręgowców, na przykład u gadów, ten związek będzie budował łóki, pazury. U

ptaku będzie budował pióra. Mamy kolagen. Kolagen też jest białkiem,

które posiada bardzo długą, dużą cząsteczkę. Jest takim białkiem włóknistym, takbyśmy określili jego

właśnie kształt, że jest czymś, co można sobie tak wyobrazić jako taka mikroskopowa lina. No i ten kolagen

występuje w substancji pozakomórkowej tkanek łącznych. Najwięcej jest go w tkankach przęsnych i

kostnych i nadaje tym tkankom elastyczność, oporność

na rozerwanie. Tak możemy to określić. Dalej mamy histony. Histony są białkami, które powodują upakowanie, albo inaczej

możemy powiedzieć kondensację materiału genetycznego w jądrze komórkowym. No i tutaj ważne jest, żeby

pamiętać, że w jądrze komórkowym, bo histony nie występują u prokariotów czy nie występują w mitochondriach i

plastytach. Kolejne mamy globuliny. Globuliny to jest taka duża grupa białek, które

występują w krwi. Najważniejszymi spośród globulin są immunoglobuliny, czyli przeciwciała. A więc funkcją

przeciwciał będzie udział w reakcji odpornościowej. Ale gdyby pojawiło się zadanie, chociaż

do tej pory tak nie było, nie zdarzyło się takie zadanie, które by pytało o inne globuliny, to wtedy możemy

powiedzieć, że tymi innymi te inne globuliny to są białka, które transportują substancje odżywcze w

krwi i też to by było na dość ogólne, ale wystarczające. A tak, żeby mieć szersze wyobrażenie, no to sobie dodamy,

że taką globuliną jest na przykład perytyna, czyli taki takie białko, które transportuje w organizmie, a bardziej w

zasadzie przechowuje żelazo jako taki przykład tej globuliny. No i mamy albuminy. tych albumin.

Spośród tych białek można powiedzieć, że w krwi jest najwięcej, ale tak troszeczkę ciężko

sobie wyobrazić i opisać tą funkcję albumin. Albuminy odpowiadają za utrzymanie prawidłowego ciśnienia

onkotycznego. To jest takie zdanie, które warto sobie zapamiętać jako funkcję tych albumin i w razie gdyby

pytali to tak będziemy to przedstawiać. Czyli albuminy odpowiadają, że za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia

onkotycznego krwi. To możemy sobie dodać. A na czym to polega? na tym, że te albuminy pływają

sobie w krwi, są elementem osocza i to ciśnienie onkotyczne, które one mają utrzymać, to jest takie

ciśnienie, które zatrzymuje osmoę, czyli sprawia, że krew jest izotoniczna względem

tkanek przez które przepływa. Dzięki temu, że tak jest, no to ta woda właśnie z krwi do tych tkanek

nie ucieka. I za to odpowiadają albuminy. To znaczy organizm monitoruje tą właśnie

onkotyczność i dodaje albo usuwa te albuminy z krwi, żeby cały czas zachować ten stosunek izotoniczny.

A jeszcze żeby sobie tak bardziej wyobrazić co się może stać kiedy to zostanie zaburzone. Albuminy są

wytwarzane przez wątrobę. Więc jeśli ktoś ma chorą wątrobę, może mieć tak zwaną marskość wątroby, to ta wątroba

wtedy w pierwszej kolejności traci taką zdolność do wytwarzania białek, więc wtedy tych albumin w krwi będzie za mało

i wtedy ta krew stanie się hipotoniczna względem

tkanek, co sprawi, że woda z krwi będzie uciekać do tych tkanek i wtedy robią się różnego typu obrzęki puchną ludziom

nogi, twarz, brzuch. Robi się tak zwane wodobrzusze, czyli po prostu woda właśnie z krwi ucieka sobie do jamy,

ciała, do brzucha. No i dobra. Punkt trzeci. O lipidach. Mamy przedstawić budowę

lipidów uwzględniając wiązanie estrowe. Czyli tak naprawdę chodzi tutaj o to, żebyśmy wiedzieli, że mamy lipidy proste

i złożone. Lipidy proste to trójglicery i woski, a lipidy złożone to pochodne tych trójglicerydów, czyli na przykład

fosfolipidy, glikolipidy. No i w każdej z tych cząsteczek pojawia nam się wiązanie estrowe. To sobie przedstawmy.

Trójliceryt. O. Tu mamy fajną ilustrację. Fajną czy nie fajną? Oj, no może ona tak nie do końca

pokazuje to wiązanie w sumie. O, tu mam najbardziej przejrzystą wiązanie estrowe, czyli

wiązanie, które powstaje pomiędzy glicerolem a kwasami tłuszczowymi w przypadku rój glicerydów. No tak ogólnie

jeśli chodzi o tłuszcze, taka ogólna zasada, którą warto zapamiętać to wiązanie, które powstaje pomiędzy

alkoholem a kwasem tłuszczowym. To jest to wiązanie strowe. To wiązanie strrowe wygląda w ten sposób, czyli węgiel,

podwójne wiązanie do tlenu i pojedyncze wiązanie do tlenu. To jest ta struktura wiązania

strowego. Były takie zadania już do tej pory, które wymagały znajomości, gdzie to wiązanie strowe przebiega. Nie po to,

żeby je może rozpoznać, czy żeby je zakreślić, ale po to, żeby wiedzieć, że to wiązanie zdrowe jest pewną granicą.

na przykład w fosfolipidach jest granicą pomiędzy częścią hydrofilową cząsteczki a

hydrofobową, ponieważ ta część, która pochodzi od alkoholu, na przykład od glicerolu, jest

częścią hydrofilową. Część, która pochodzi od kwasów tłuszczowych jest częścią hydrofobową, więc to wiązanie

jestrowe jest właśnie granicą między tymi dwoma częściami cząsteczki. Mamy rozróżnić lipidy proste i złożone,

przedstawić właściwości lipidów oraz określić ich znaczenie biologiczne. Więc może jeszcze się skupimy tak ogólnie na

tych właściwościach. Najpierw najważniejszą właściwością lipidów będzie to, że wszystkie są

hydrofobowe albo posiadają te hydrofobowe cząsteczki. Inaczej mówiąc, będą niepolarne, więc

wszystko co jest polarne, woda, jony, no będzie miało problem, żeby przez te lipidy

przenikać albo z tymi lipidami się mieszać. M natomiast to co będzie niepolarne, no

będzie mogło być w tych lipidach rozpuszczane i to znajduje czasami zastosowanie ta wiedza w jakichś

zadaniach związanych z budową czy transportem przez błony biologiczne. Kolejna

sprawa jeśli chodzi o właściwości lipidów to, że mają większą gęstość niż woda. To się pojawiało na starszych

maturach. Ale powiedziałem większą, chodziło mi o mniejszą gęstość niż woda, ale było dość

istotne. Chodziło o to, że lipidy będą się unosić na wodzie i przez to mogą stanowić na

przykład różne takie warstwy izolacyjne. To już tak bardziej pod kontekstem zadania. Dało się to rozpoznać z

ilustracji, ze schematu i tak dalej. No ale taka ogólna rzecz do zapamiętania to, że właśnie lipidy się unoszą na

wodzie. I jeśli chodzi jeszcze o te ogólne takie właściwości lipidów, no to że zawsze

mogą mieć taką funkcję energetyczną i że są często materiałem zapasowym albo substratami do syntezy

jakiś innych związków w komórce. i znaczenie biologiczne. To tutaj może jeszcze sobie sprecyzujemy, no że

najbardziej wśród tych lipidów wyjątkową grupą są lipidy izoprenowe, pochodne cholesterolu. No bo te właśnie głównie

się będą skupiać na tym, że są substratami do syntezy innych związków. Z tego cholesterolu w organizmie może

powstać mogą powstać kwasy żółciowe, hormony płciowe, hormony nadnerczy.

lipoproteiny. No i w sumie tyle nam wystarczy. To czwóreczka. Porównuje skład chemiczny i

strukturę cząsteczek DNA i RNA z uwzględnieniem rodzaju wiązań występujących w tych cząsteczkach.

Zacznijmy od rodzaju wiązań. Zacznijmy sobie od narysowania nukleotytu. Mamy w nukleotydzie

pentozę, mamy zasadę azotową i mamy resztę kwasu fosforowego. Wiązanie między pentozą a resztą kwasu

fosforowego to jest tak zwane wiązanie estrowe, takie które mamy też w lipidach. Wiązanie między pentozą a

zasadą azotową to jest wiązanie glikozydowe. Więc jeśli chodzi o samą strukturę nukleotydu, to takie dwa typy

wiązań musimy znać. Jeśli mamy połączone ze sobą nukleotydy w tą strukturę kwasu nukleinowego, to wtedy pojawia nam się

jeszcze jeden typ wiązania. To znaczy pomiędzy trzecim atomem węgla, a resztą kwasu fosforowego

powstaje wiązanie, które nie jest rozpatrywane jako osobne, ale tworzy ono nam takie długie wiązanie łączące

nukleotydy, które jest nazywane wiązaniem fosfodiestrowym, czyli od piątego atomu

węgla jednego nukleotydu przez resztę kwasu fosforowego do trzeciego atomu węgla drugiego nukleotydu, prowadzi

wiązanie fosfodiestrowe. No i jeśli mamy dodatkową cząsteczkę DNA, no to wiemy,

że ona jest dwuniciowa, więc tam pomiędzy zasadami azotowymi przeciwległych nici pojawia się wiązanie

wodorowe. między adeniną a tymą wiązanie podwójne wodorowe, a między cytozyną a głiną potrójne wiązanie wodorowe. No

czasami jest możliwe połączenie takie tworzenie takich komplementarnych fragmentów w cząsteczce RNA czy pomiędzy

RNA a DNA. Także może dojść do tego, że adenina słopotka się z Uracylem. Wtedy też mamy podwójne wiązanie wodorowe. No

to tak w odniesieniu do typu wiązań. Porównajmy sobie skład DNA i RNA. DNA ma deoksyrybonukleotydy, czyli właśnie

dooksyrybozy w sobie zawiera. No i musimy pamiętać, że ma tyminy. Jest zazwyczaj dwuniciowe, jednoniciowe

zdarza się tylko u wirusów. Erena ma rybozę, zamiast tyminy ma uracyl i jest jednoniciowe. Ewentualnie

może mieć jakieś fragmenty komplementarne, kiedy w tej jednej nici pojawi się jakaś

pętelka. I znaczenie biologiczne kwasów nukleinowych. Tutaj też sobie podamy takie twarde definicje, które można

będzie wykorzystać na maturze. DNA jest głównym materiałem genetycznym. komórka ogólnie, ale też taka funkcja

niepodważalna. TNA jest transporterem aminokwasów. RRNA jest budulcem rybosomów, a mRNA jest przenośnikiem

informacji genetycznej między DNA a rybosomem. Albo jeszcze inaczej można to

określić. MRNA jest matrycą, na bazie której powstaje łańcuch peptydowy w procesie

translacji. Więc jedna z tych dwóch wersji będzie nam tak uniwersalnie opisywać znaczenie biologiczne tych

kwasów. z biochemii to wszystko. Jeszcze sobie chwilkę tutaj

posiedzimy i omówimy sobie komórkę. Tą komórkę rozdzielimy sobie tak może na dwa spotkania, tak jak to było

początkowo założone. Dzisiaj skupimy się na takich rzeczach mikroskopowych, które są ujęte

w tej podstawie programowej, bo takie też rzeczy sobie tutaj przygotowałem, żeby wam pokazać.

I pierwszy punkt, który tutaj mamy dodany, w zasadzie to jest nowość w tej podstawie programowej, to że mamy na

preparacie mikroskopowym rozpoznawać elementy budowy komórki eukariotycznej. Do tej

pory w podstawie było, że musimy umieć rozpoznać taką komórkę albo jakieś organella na rysunku lub na schemacie.

Teraz na preparacie mikroskopowym. Zaczniemy sobie od przypomnienia, że są dwa takie główne typy mikroskopów.

Optyczne i elektronowe. Optyczne pozwalają nam widzieć komórkę z

zewnątrz. No i to co wtedy się w tej komórce wyróżnia, no to jest jądro, które jest innego koloru, ale wszystko

inne, co jest w cytoplazmie jest, można powiedzieć, zlane w jedno, no bo jest to zbyt małe powiększenie.

Inny mikroskop, który pozwala zajrzeć do środka komórki i rozpoznać te różne elementy, to jest tak zwany mikroskop

TEM, czyli podtyp mikroskopu elektronowego, tak zwany mikroskop transmisyjny. No i ten już daje właśnie

na tyle powiększenie, że możemy nawet czasem się dopatrzeć pojedynczych rybosomów. Więc jeśli na maturze mają

się pojawić zdjęcia, które będą chciały, żeby rozpoznać jakieś struktury, to będą to zdjęcia właśnie z takiego

mikroskopu, gdzie możemy się nauczyć rozpoznawać elementy właśnie z tego mikroskopu na takiej stronie, do

której link przesłałem kanale. Ale my sobie dzisiaj kilka jeszcze takich zdjęć przejrzymy. No i przykładowo tutaj mamy

zdjęcie jakiejś takiej pierwszej lepszej komórki. Co my możemy w niej zobaczyć? Jak sobie tak przybliżymy, to możemy się

dopatrzeć, że jest tutaj na przykład, niech nam się to wyostrzy, jest tutaj na przykład

mitochondrium. Mitochondrium zawsze możemy rozpoznać po tym, że ma w środku tak zwane grzebienie mitochondrialne,

czyli po prostu będzie miało takie prążki jak jakiś tygrys. Łatwo też jest zawsze rozpoznać aparat

Golgo, bo on jest zwykle taki wygięty, składa się z tych długich pęcherzyków, czyli tak zwanych cystern właśnie tak

wygiętych w literę C. No i zawsze wokół niego jest wiele pęcherzyków, no bo sam za wytwarzanie tych pęcherzyków

odpowiada. No i prawdę mówiąc na tym akurat schemacie,

jeśli takie bezdyskusyjne organella to te dwa plus jądro komórkowe. Zawsze będzie duże,

zawsze będzie takie zaśnieżone w środku, no bo ta romatyna, która jest w nim tak popleciona daje taki obraz.

I rybosomy. Może jeszcze sobie tutaj rozpoznamy. Rybosomy są tymi niewielkimi ciemnymi

kropeczkami. Całej reszty tak jednoznacznie nie porwiemy się, żeby określić, bo te pęcherzyki mogą być

tutaj najróżniejszymi rzeczami. Mogą to być jakieś pęcherzyki endocytarne, pęcherzyki wytworzone przez ten aparat

Golgiego, mikrociałka, lizosomę. Tutaj już trzeba by bardziej zaawansowanych technik niż samo patrzenie odniskoskop,

żeby to określić. No ale tych struktur mamy znacznie więcej niż to, co było na tym

obrazku. Jak wejdziecie sobie pod ten link, no to tutaj jest to tak rozpisane. To znaczy mamy obrazek, na którym jest

przedstawiony centrosom, więc możemy się dzięki niemu nauczyć rozpoznawać właśnie ten centrosom. Mamy obrazek, który

pokazuje nam jak wygląda aparat Golgiego, czy jak wyglądają siateczki śródplazmatyczne. Centrosom to było

kilka razy na maturze. Rozpoznamy po tym, że składa się z tych dwóch centrioli. Jedna będzie zwykle tak

przecięta. Oj, wypadło mi słowo z głowy. Przecięta w sposób podłużny, druga w sposób poprzeczny. No i zobaczymy te

włókna mikrotubul, które tworzą te centrosomy. No najlepiej jakby było widać jeszcze ten układ włókien w

pierścieniu 3 x 9. Tutaj tego nie zaobserwujemy, ale w samym takim fakcie, że tu jest coś przecięte podłużnie, tu

jest przecięty jakiś pierścień poprzecznie, no to to już nam nasuwa to podejrzenie. Jeszcze blisko

jądra nic nie jest bardziej prawdopodobne jak to, że to jest ten centros.

Aparat Golgego tutaj taki ładny. No i pasuje nam do tego co sobie powiedzieliśmy, że są te cysterny uczone

w taką literę C i pęcherzyki obok tego i siateczki. No siateczki też będą takimi po prostu podłużnymi cysternami,

kanałami, które się rozchodzą po komórce, wiją się. Tak. Tutaj mamy przedstawioną w zasadzie i

siateczkę gładką, i siateczkę szorstką. Gładka jest tutaj wszędzie dookoła, a szorstka jest tutaj, gdzie

można tak sobie skojarzyć, że ona ma takie pogrubione granice albo że właśnie ma, znaczy ma te

pogrubione takie obrysy, dlatego że ma na sobie masę tych rybosów. Okej.

Także o tutaj nic innego nie powinno być do rozpoznania niż jądro, mitochondrium czy właśnie te

siateczki. Także jeśli chodzi o to, no to można sobie jeszcze poćwiczyć z tą stroną. Przeskoczymy

sobie teraz dalej. Mamy jeszcze tutaj takie punkty. Punkt piąty. W rozdziale

dotyczącym podziałów komórkowych musimy umieć też rozpoznać na preparacie mikroskopowym poszczególne etapy mitozy

i mejozy. Widzę, że tutaj też są takie zdjęcia, które mają to przedstawiać.

Chociaż myślę, że aż takich rzeczy to na maturze nie będzie. No bo to co tutaj widzimy to, że ta chromatyna formuje się

w chromosomy. Tworzy takie miejscowe zagęszczenia. Tutaj może widać to bardziej. W związku z tym będzie to

profaza. Także może na początku sobie przypomnijmy jakie mamy te etapy. Każdy podział komórkowy składa się z

cytokinezy i kariokinezy. Pierwsza jest kariokineza, czyli podział jądra. A później następuje cytokineza, czyli

podział całej komórki. Kariokinez składa się z tych czterech etapów, które się powtarzają, niezależnie od tego, czy

jest to mitoza, czy mejoza. Najpierw jest profaza. W profazie zanika otoczka jądrowa. Chromosomy się zaczynają

formować z chromatyny, a centrosom ulega podziałowi na te dwie centriole, które się od

siebie oddalają do przeciwległych biegunów komórki. Trzy rzeczy, które zawsze są w profazie, które zawsze

możemy podawać dla profazy i po których zawsze tą profazę rozpoznamy. Później jest metafaza. Metafazę rozpoznajemy po

tym, że chromosomy albo bivalenty ustawiają się w płaszczyźnie równikowej komórki. To jest taki układ nazywany

płytką metafazową. W anafazie te chromosomy bivalenty są rozrywane przez wrzeciono

kariokinetyczne, przez jego skurcz. A w telofazie te rozdzielone chromosomy,

bivalenty dekondensują się z powrotem do postaci chromatyny i odtwarza się wokół nich otoczka jądrowa. No i

tutaj znowu mi przyciski przysłaniają. O, znalazłem wcześniej już parę takich zdjęć. Wystarczy w zasadzie wpisać takie

coś yyy wyszukiwarkę, żeby znaleźć te obrazy najbardziej takie typowe. Więc widzimy właśnie taką profazę. No to

można tak też w dalszej skali będzie to tak widoczne, że ta tromatyna tworzy takie gęstsze nici i z nich później się

utworzą chromosomy. Albo to już są chromosomy, bo chromosomy nie muszą być takie ładne jak na ilustracjach w

kształcie litery X. Mogą być takimi po prostu grubszymi kluskami. W metafazie zawsze jest właśnie taki układ, tylko w

płaszczyźnie równikowej komórki. Te chromosomy są w rzędzie, ale znowu to nie będzie takie ładne, jeśli jest to

zdjęcie spod mikroskopu, nie będzie to takie ładne jak na jakieś ilustracji w książce, tylko one mogą tak właśnie

wystawać w różne strony. Będzie to takie troszeczkę zaburzone. W na fazie rozerwanie tego wszystkiego, no a w

telefofazie takie powoli odtwarzanie się tej luźnej chromatyny. czy spod mikroskopu

elektronowego. No to właśnie tutaj powiedzmy, że jest profaza. Te chromosomy się utworzyły. No w zasadzie

czwórkę i piątkę to już będzie ana faza. Już taki no ana fazę byśmy tutaj rozpoznali. Te chromosomy

zostały już rozerwane. Także w ten sposób sobie możemy z tym poradzić. I jeszcze na

koniec sobie znajdziemy tutaj taki punkt. O, opisuje budowę. Chodzi nam też o taką

rzecz związaną z mikroskopami. Opisuje budowę mitochondriów i plastydów ze szczególnym uwzględnieniem

chloplastów. Dokonuje obserwacji mikroskopowych plastydów w materiale biologicznym. Więc jeszcze sobie

pokażemy dzisiaj jak rozpoznać takie chloroplasty w materiale biologicznym spod na zdjęciach spod

mikroskopu. One będą miały takie charakterystyczne paski w sobie. Tylko to nie będą paski takie poprzeczne jak w

mitochondriach, tylko takie paski podłużne. To co po prostu określamy jako tylakoidy. Tutaj widać, no praktycznie

zawsze niezależnie od chloroplastu jest to widoczne. Raz do tej pory było takie zadanie, gdzie taki chloroplast był na

maturze. No i też można go było właśnie dzięki temu rozpoznać. że z takim obrazem sobie te plastydy

skojarzcie. Więc zaczynamy dzisiaj od punktu drugiego. Mamy tutaj takie stwierdzenie: wykazuje związek budowy

błony komórkowej spełnioną przez nią spełnionymi przez nią funkcjami. Żeby rozumieć jakie funkcje

błona komórkowa może pełnić, poniekąd trzeba znać jej budowę. Więc też sobie tak króciutko okiem zerkniemy na tą

błonę komórkową i zwróćmy uwagę, że w podstawie programowej konkretnie pisze o błonie komórkowej. Błona komórkowa,

czyli ta, która otacza całą komórkę. Inne nas nie interesują, inne mają budowy zbliżone, trzymają się tego

schematu budowy, ale jednak mogą mieć pewne odrębności, a nas tutaj interesuje błona komórkowa spośród tych wszystkich

błon biologicznych. No i co my tutaj widzimy? Przede wszystkim błona komórkowa jest

zbudowana z podwójnej warstwy fosfolipidów. Pamiętamy, że te fosfolipidy mają główki i ogonki,

główki, które są hydrofilowe, dlatego są skierowane w stronę tych środowisk bogatych w wodę, czyli środowiska

przestrzeni zewnątrzkomórkowej i środowiska wewnątrzkomórkowego, czyli cytozolu, który jest de facto gęstym

roztworem, ale jednak roztworem wodnym. Poza podwójną dwuwarstwą dwuwarstwą fosfolipidową w tej błonie komórkowej

znajdziemy również inne tłuszcze, inne lipidy należące do grupy steroli. Te sterole pomiędzy różnymi grupami komórek

mogą się troszeczkę różnić. To znaczy w komórkach zwierzęcych występuje cholesterol, w komórkach grzybiczych

ergosterol, a w komórkach roślinnych sitosterol. Wymieniamy sobie wszystkie dlatego, że nie mamy wcale w tej

podstawie programowej sprecyzowane, czy musimy znać, czy musimy znać budowę błony

komórkowej zwierzęcej, czy roślinnej, czy grzybiczej, czy właśnie tak ogólnie. Więc mimo wszystko myślę, że warto o tym

pamiętać. Chociaż nigdy o to nie pytali, ale parę razy pytali o to, jak ten cholesterol wpływa na

właściwości tej błony. Więc on sprawia, że ta błona jest sztywna wraz z zawartością cholesterolu. Bułona jest

sztywna, a tam tą wartość, tą sztywność błony definiujemy jako jej taką oporność na

odkształcenia. Jedziemy sobie dalej. Kolejne składniki to są białka. No i może pamiętacie, że te białka z kolei

ulegają takiemu podziałowi, który dotyczy ich położenia. Są białka peryferyjne i integralne.

Peryferyjne są zanurzone tylko w jednej z tych warstw fosfolipidów od strony wewnętrznej albo zewnętrznej, a

integralne przechodzą przez obie warstwy. No i mogą one tutaj pełnić różną funkcję. Te białka, które są

peryferyjne, zwykle są receptorami albo jakimiś enzymami. Natomiast te integralne to są zwykle przenośniki albo

kanały białkowe. Poza tym i tutaj to musimy wyraźnie sobie zaznaczyć i to jest ważne do zapamiętania, że poza tym

mogą się znajdować łańcuchy cukrowe. One tutaj nie są podpisane, więc sobie je

zaznaczymy. O, tutaj mamy taki łańcuch cukrowy. Tutaj, tutaj łańcuchy cukrowe, które znajdują się zawsze od strony

zewnętrznej i tylko na błonie komórek zwierzęcych. Pełnią one funkcję taką, byśmy powiedzieli, antygenową. są po

prostu antygenami. Ogół tych wszystkich łańcuchów cukrowych ma taką nazwę glikocokaliks. A jeśli są antygenami, no

to służą komórce do takiej komunikacji z komórkami układu odpornościowego. To znaczy te komórki,

które należą do układu odpornościowego, leukocyty, krwi białe, dzięki tym właśnie łańcuchom cukrowym mogą

rozpoznawać komórki i stwierdzać, że to są komórki własnego organizmu. Dzięki temu ich nie atakują.

Mogą tu się pojawiać pewne zaburzenia, pewne błędy, które prowadzą do tak zwanych

chorób autoimmunologicznych, inaczej nazywanych chorobami z autoagresji. Czyli w takich sytuacji,

kiedy ten własny układ immunologiczny atakuje właśnie komórki własnego organizmu. Przykładami takich chorób

jest RZS, czyli reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Hashimoto, która dotyczy

tarczycy, miastemia, która dotyczy układu nerwowego. I myślę, że to są takie najważniejsze. Więcej od nas nie

powinni wymagać. Warto je po prostu kojarzyć. No i teraz już tak wracając do tego

punktu, który mamy w podstawie programowej, wskażmy sobie cechy budowy i związane z nimi funkcje.

Podstawową funkcją błony komórkowe jest udział w transporcie. Nie jest to

ochrona, szczególnie u tych komórek, które mają dodatkowo ścianę. W komórce zwierzęcej czy w komórce rotistów

otoczonych samą błoną. Ta błona pełni jeszcze tą funkcję ochronną, ale taką absolutnie

najważniejszą funkcją błony jest udział w transporcie. No i ze względu na to

nawiążemy do takich cech budowy. Po pierwsze, że głównie ta błona jest zbudowana z lipidów, więc to dla to dla

jakich związków będzie przepuszczalna. To świadczy o tym, że będzie przepuszczalna dla związków też o

budowie lipidowej. To właśnie takie związki niepolarne, lipofilowe będą mogły przez

nią swobodnie przenikać. No i druga rzecz to jest obecność tych białek przenośnikowych. Więc ze względu na tą

obecność białek przemoślikowych, to jest ta cecha budowy, no też może pełnić funkcję transportową i wtedy będziemy

mówić o dyfuzji wspomaganej albo transporcie aktywnym. Inna jeszcze ta ten związek

budowy z funkcją już z tą funkcją bardziej ochronną, no to tutaj możemy powiązać cholesterol. Duża zawartość

cholesterolu sprawi, że błona jest sztywna, oporna na odkształcenia i to będzie miało związek właśnie z ochroną

komórki przed jakimiś urazami. I ostatnia rzecz to obecność glikokaliksu i związek z tą funkcją, która opiera się

o antygenowość, o funkcjonowanie układu odpornościowego. I myślę, że to są takie najważniejsze rzeczy. Ciężko mi jest

sobie wyobrazić coś innego, co by mogło się pojawić na maturze. Szczególnie bez jakiegoś

długiego wstępu, z którego mielibyśmy jakieś inne rzeczy wyczytać. Więc to sobie odhaczamy i przechodzimy do punktu

trzeciego. Rozróżnia rodzaje transportu do i z komórki. I tutaj mamy wymienione na nasze szczęście, co konkretnie musimy

znać. Dyfuzja prosta, wspomagana, transport aktywny, endocza i egzocytoza. No i jeśli tutaj mają być

jakieś problemy, to tylko z tym zróżnicowaniem tych transportów. Prawda jest taka, że nie mogą od nas

wymagać, żebyśmy wiedzieli jakie substancje ulegają transportowi, w jaki sposób, bo tutaj jest bardzo duża

zmienność, różnoronność, to się różni nawet między komórkami. Więc musi być jakaś wskazówka

w tekście w zadaniu, na przykład czy glukoza jest transportowana poprzez dyfuzję ułatwioną, czy transportem

czynnym, inaczej aktywnym. Yyy, także dla nas najważniejsze jest to, żebyśmy znali różnicę między samymi tymi

mechanizmami. No i to sobie przeanalizujemy. Czyli mamy dyfuzję prostą. Dyfuzja prosta polega na tym, że

ze środowiska hipertonicznego substancja dyfunduje przez błonę bez pomocy żadnych struktur

białkowych i bez zużycia energii. Na drugą stronę, gdzie występuje w środowisku hipotonicznym.

w mniejszym stężeniu. Jak mamy dyfuzję ułatwioną, no to znów ze środowiska hipertonicznego

substancja przenoszona jest do środowiska hipotonicznego bez użycia energii, ale

przy pomocy struktur białkowych, a przede wszystkim jakiegoś kanału białkowego. I transport aktywny.

Tutaj będzie przede wszystkim obecne jakieś białko transportowe. Będzie zużywana energia,

no zwykle w postaci ATP, czyli będzie dochodziło do defosforylacji, do rozkładu tego ATP,

żeby uzyskać energię. I transport zwykle będzie się odbywał wbrew tak zwanemu gradientowi stężeń, czyli ze

środowiska hipertonicznego. Oj, przepraszam. ze środowiska hipotonicznego do

hipertonicznego. Wtedy mamy ten tą ten transport wbrew różnicy stężeń. Z tej strefy, gdzie cząsteczek jest więcej do

miejsca, gdzie jest ich znowu ten sam błąd popełniłem. Z miejsca, gdzie jest tych cząsteczek mniej do miejsca, gdzie

jest ich więcej. Więc właśnie takie przeciwdziałanie naturalnemu zjawisku dyfuzji. Czyli podsumowując, skupiamy

się na trzech rzeczach. na kierunku transportu, czy jest zgodny z gradientem stężeń, czy jest przeciwny, czy jest

zużywana energia i czy uczestniczą jakieś białka. dyfuzji prostej zgodnie z gradientem

stężeń bez białek bez energii. W dyfuzji ułatwionej zgodnie z gradientem stężeń bez energii, ale z

białkami. I w transporcie aktywnym wbrew gradientowi stężeń z białkami i zużyciem energii. To musimy

wiedzieć. No a żeby tak już sobie podać trochę na siłę jakieś konkretne związki, które mogą być tak przenoszone, no to

dyfuzji prostej najważniejsze co będzie ulegać to woda. No i pamiętamy, że to takie przenikanie wody jest nazywane

osmo y dyfuzji ułatwionej będą zwykle ulegać jakiegoś typu iony, które same z siebie, ponieważ mają ładunek, nie mogą

przejść przez niepolarną błonę, bo same są polarne. Więc wtedy ten kanał im zapewnia takie obojętnie elektrycznie,

elektrycznie obojętne środowisko, przez które mogą przenikać. I transport aktywny będzie dotyczył albo jakiś

dużych związków, ogólnie możemy powiedzieć, że jakiś dużych związków, które po prostu w

takim zwykłym kanale by się nie zmieściły i te związki mogą być tutaj i polarne, i niepolarne, bo jeśli coś jest

niepolarne, a jednak jest dużą cząsteczką, no to też tak sobie prosto przez dwuwarstwę fosfolipidową nie

przemknie. I jeszcze endocza i egzocytoza. Endocyttozza wniknięcie do komórki,

egzocyto wyrzucenie z komórki. Za każdym razem w postaci jakiegoś pęcherzyka błonowego. Na tym polega to, że możemy

mówić ogólnie o jakiejkolwiek cytozie. Musi tam być ten pęcherzyk. No i tutaj w podręcznikach na przykład pojawia się,

że jest endocza zwykła i taka receptorowa, czyli najpierw receptorem komórka musi rozpoznać to, co wchłania,

ale myślę, że to jest szczegół. A przy tej y, no i jeszcze przy tej endoczie pojawia nam się to, że może to być pino

i fagocytoza. Główna różnica między tymi dwoma procesami jest taka, że w pinocyzie

wchłaniane jest wchłaniana jest substancja, która jest cieczą, a w fagocytozie wchłaniane

jest ciało stałe. I też w zasadzie jeśli chodzi o

endoczę, nic więcej chyba by tutaj nie wymyślili, znaczy nie podaliby nam jakiegoś zadania takie, które by po

prostu o to pytało bez żadnego tekstu wstępu. A do egzocytozy może sobie jeszcze dodajmy, że tutaj jeśli by mieli

jakoś bardziej wnikliwie o to pytać, no to pewnie o udział aparatu Golgiego w tym procesie, bo pamiętamy, że to aparat

Golgiego produkuje te pęcherzyki, które są właśnie przeznaczone na eksport poza komórkę, czyli przeznaczone są do

wydzielania. Także jedziemy sobie dalej. Punkt czwarty przed nami wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w

procesach osmotycznych. Tonoplast, czyli błona, która otacza wodniczkę. Więc uproszczając ten punkt możemy

powiedzieć, że wyjaśnia rolę błony komórkowe i wodniczki w procesach osmotycznych. Dalej czytamy, że planuje

i przeprowadza doświadczenia wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki. Planuje

i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolisy. No to zacznijmy sobie może jeszcze od dodania tutaj jednego

terminu, który często się pojawia w towarzystwie tych zagadnień, czyli tak zwany turgor komórki. Turgor komórki to

inaczej stan uwodnienia komórki. Tak jest zdefiniowany. A co przez to dokładnie rozumiemy? Rozumiemy przez to

ilość wody w cytozolu komórki. Więc na ilość wody w cytozolu będzie się składało działanie i błony, i

tonoplastu, bo sobie tak wyobraźmy właśnie mamy komórkę, w niej mamy wodniczkę, więc żeby była odpowiednia

ilość w tym cytozolu, no to komórka może pobierać wodę z zewnątrz, ale też może tą wodę